Küfü Sıyırmak: Gıda İsrafı, Steril Kültür ve Unutulan Yaşam Bilgisi

 

Küfü Sıyırmak: Modern Gıda Sisteminin Unutturduğu Bilgi

Babaannem çökeleğin üstündeki küfü bıçakla sıyırırdı.

Bu bir çaresizlik hareketi değildi. Bir bilgi biçimiydi.
Ne atılması gerektiğini, neyin dönüştürülebileceğini bilen bir hayat bilgisiydi.

Bugün aynı sahne birçok insan için rahatsız edici. Çünkü modern gıda sistemi bize şunu öğretti:

Kusur = risk
Risk = atık
Atık = normal

Böylece fark etmeden yeni bir refleks geliştirdik: atmak.

Steril Güvenlik Kültürü

Son kullanma tarihi, paket, standart görünüm… Bunlar gıda güvenliğini artırdı. Bunu inkâr edemeyiz. Ancak aynı süreçte toleransımız azaldı.

Artık gıda bir canlı süreç değil, teknik bir ürün gibi algılanıyor.

Oysa fermantasyon, küf, olgunlaşma; gıdanın bozulması değil çoğu zaman dönüşmesidir. İnsanlık binlerce yıldır mikroorganizmalarla birlikte üretir.

Modern sistem bu ilişkiyi kopardı çünkü standart sapmayı sevmez.

Standart sapma maliyettir.
Maliyet risk demektir.
Risk marka sorunudur.

Ve sonuç: At.

İsrafın Normalleşmesi

Dünya genelinde üretilen gıdanın yaklaşık üçte biri israf ediliyor. Sorun üretim azlığı değil; yönetim ve algı.

Evlerdeki küçük “fazla ekmek” hikâyeleri, küresel sistemin küçük yansımalarıdır.

İhtiyaçtan fazla üretim, korkuya dayalı tüketim, hızlı vazgeçme.

Modern insan artık çürümeye tahammül edemiyor. Çünkü çürüme kontrol edilemeyen bir süreçtir.

Oysa doğa kontrol değil döngü üzerine kurulu.

Romantizm Tuzağı

Geçmiş her zaman doğru değildi. Gıda zehirlenmeleri vardı. Bilgi sınırlıydı. Bugünün bilimsel kazanımları hayati.

Ama bugün yaptığımız başka bir hata var: geçmiş bilgisini tamamen değersizleştirmek.

Sezgisel bilgi ile bilimsel bilgi rakip değildir. Birlikte çalışabilir.

Babaannenin küfü sıyırması ile gıda güvenliği rehberi aslında aynı soruya cevap arar:
Neresi hâlâ iyi?

Bu soru sürdürülebilirliğin temelidir.

Küfü Sıyırmak Bir Metafordur

Küfü sıyırmak, kusursuzluk fikrini reddetmektir.
Her şeyi atmak yerine ayırt etmektir.
Dönüştürülebilir olanı görmektir.

Bugün sürdürülebilirlik çoğu zaman yeni ürün satın alma önerisine indirgeniyor. Oysa sürdürülebilirlik çoğu zaman satın almamaktır.

Ya da atmamak.

Ya da sıyırmaktır.

Hatırlamak

Belki geri dönmeyeceğiz. Ama hatırlayabiliriz.

Gıdanın yaşayan bir süreç olduğunu, kusurun her zaman atık anlamına gelmediğini, risk ile bilginin birlikte yönetilebileceğini…

Ve belki sofrada şu soruyu yeniden sorabiliriz:

Bu gerçekten atılacak kadar bozuk mu,
yoksa sadece üstünü mü sıyırmak gerekiyor?

Çünkü sürdürülebilirlik bazen büyük teknolojiler değil, küçük mutfak hareketleridir.

Not-1 :
Bu yazı, Dohrnova Turrina Sürdürülebilir Çözümler'in "insan, doğa ve teknolojiyi yeniden dengeye getirme" yaklaşımı doğrultusunda, Murat ŞERAS'ın özgün fikirleri temel alınarak yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış ve editöryal değerlendirme sonrasında yayımlanmıştır.