Ateşten Apartmana: Komşuluğun Sürdürülebilirlik Hikâyesi
Ateşten Apartmana: Komşuluğun Sürdürülebilirlik Hikâyesi
1. Komşuluk Nedir?
Modern dünyada komşuluk çoğu zaman yan yana yaşamak olarak tanımlanıyor.
Oysa tarihsel olarak komşuluk, sadece mekânsal değil;
enerji, kaynak, risk ve sorumluluk paylaşımıdır.
Bu nedenle komşuluk, sürdürülebilir yaşamın en eski ama en az fark edilen kurumudur.
2. Anadolu’da Komşuluk: Ateş Etrafında Kurulan Hayat
Ateş Komşuluğu Nedir?
Anadolu’da “ateş komşusu”:
-
Aynı ocağı kullanan,
-
Ateşin sönmemesi için birbirine bakan,
-
Isınmayı, pişirmeyi, hatta zamanı paylaşan insanlar demektir.
Ateş:
-
Enerjidir
-
Emektir
-
Yaşamın merkezidir
Bir evin ateşi sönerse, o sadece soğuk değildir; hayattan düşmüştür.
Bu yüzden ateş komşuluğu:
-
Enerji verimliliğidir
-
Kaynak paylaşımıdır
-
Sosyal güvenliktir
Bugünün diliyle söyleyelim:
Ateş komşuluğu, fosil yakıt öncesi topluluk temelli enerji yönetimidir.
Anadolu’da Komşuluğun Yazısız Kuralları
-
Kapı kilitlenmez → güven düşük maliyetlidir
-
Tencere dolaşır → gıda israfı yoktur
-
Değirmen hakkı bırakılır → ortak altyapı korunur
-
Ocak paylaşılır → enerji çoğaltılmaz, paylaşılır
Bunların hiçbiri “ahlâk dersi” değildi.
Hepsi hayatta kalma bilgisiydi.
3. Dünyada Komşuluk: Farklı Kültürler, Ortak Mantık
a) Afrika – Ateş Çemberleri
Birçok Afrika toplumunda:
-
Ateş bireyin değil, kabilenin mülkiyetidir.
-
Akşam ateşi etrafında:
-
Hikâye anlatılır
-
Bilgi aktarılır
-
Çocuklar öğrenir
-
Bu, sürdürülebilirliğin sosyal boyutudur:
Bilgi paylaşıldıkça hayatta kalır.
b) Japonya – Satoyama Kültürü
-
Köy–orman–tarla arasında denge vardır.
-
Komşuluk, doğayla birlikte kurulur.
-
Kimse ormandan ihtiyacından fazlasını almaz.
Burada komşu sadece insan değildir:
Orman, dere, böcek de komşudur.
c) İskandinav Ülkeleri – Ortak Alan Etiği
-
Ortak çamaşırhaneler
-
Ortak oyun alanları
-
Ortak ısıtma sistemleri
Bu modern örneklerde bile kök aynı:
Kaynağı çoğaltmak yerine paylaşmak.
4. Kırılma Noktası: Ne Zaman Koptuk?
Ateşten Elektriğe
Elektrik:
-
Ateşi görünmez kıldı
-
Enerjiyi bireyselleştirdi
-
Komşuluğu gereksizleştirdi
Artık:
-
Her evin kendi ateşi var
-
Ama kimsenin ocağı yok
Apartman Çağı
-
Aynı duvarı paylaşıyoruz
-
Aynı havayı kirletiyoruz
-
Ama birbirimizi tanımıyoruz
Bugünün ironisi şudur:
Fiziksel olarak hiç bu kadar yakın,
Sosyal olarak hiç bu kadar uzak olmamıştık.
5. Modern Dünyada “Görünmez Ateş Komşuluğu”
Bugün hâlâ ateş komşusuyuz ama farkında değiliz:
-
Aynı elektrik hattındayız
-
Aynı çöplüğe atıyoruz
-
Aynı atmosferi ısıtıyoruz
Yani:
Senin tüketimin, benim geleceğim.
Bu yüzden sürdürülebilirlik bireysel bir erdem değil;
komşuluk meselesidir.
6. Sürdürülebilir Yaşam İçin Yeni Bir Komşuluk Tanımı
Yeni Ateş Komşuluğu Nedir?
-
Enerjiyi birlikte düşünen
-
Atığı birlikte azaltan
-
Gıdayı birlikte planlayan
-
Riski birlikte göğüsleyen
Bu bazen:
-
Apartman kompostu,
-
Ortak bahçe,
-
Enerji kooperatifi,
-
Paylaşımlı tamir alanı olur.
Ama özü aynıdır:
Ateşi yalnız yakmamak.
7. Zor Soru (Okuyucuya Bırakılan Dilemma)
Şimdi kendimize dürüstçe soralım:
-
Komşumun açlığı beni ilgilendiriyor mu?
-
Komşumun tüketimi beni etkiliyor mu?
-
Aynı havayı soluduğum insanla gerçekten komşu muyum?
Ve asıl soru:
Sürdürülebilir bir dünya istiyorsak,
yeniden ateş komşusu olmaya hazır mıyız?
Yorumlar
Yorum Gönder